https://pmlj.sku.ac.ir/ پژوهش‌نامه جریان‌شناسی شعر و داستان ادبیات معاصر ایران fa daily 1 Tue, 15 Apr 2025 00:00:00 +0330 Tue, 15 Apr 2025 00:00:00 +0330 https://pmlj.sku.ac.ir/article_11839.html https://pmlj.sku.ac.ir/article_116638.html نماد یکی از ابزارهای تصویرآفرینی در ادبیات است که به‌دلیل چندلایگی معنایی، امکان بیان مفاهیم پیچیده اجتماعی، فرهنگی و انتقادی را فراهم می‌کند. در دوره‌ی پهلوی، به‌علت فضای استبدادی، نماد در زبان شاعران جایگاهی ویژه یافت و پس از انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی، بُعد اجتماعی، فرهنگی و هویتی آن پررنگ‌تر شد. قیصر امین‌پور، به‌عنوان یکی از شاعران متعهد این دوران، از نمادها برای بازتاب دغدغه‌های انسانی، اجتماعی و فرهنگی بهره برده است. این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی با بررسی دو دفتر تنفس صبح و در کوچه آفتاب نشان می‌دهد که امین‌پور با استفاده از نمادهای طبیعی (لاله، برگ، باران و …)، نمادهای تاریخی ـ دینی (عاشورا، ابراهیم، بت‌های جاهلی و …) و رنگ‌ها (سرخ، سبز، سیاه و …)، به بازنمایی مسائلی چون جنگ، شهادت، رهبری، صبر خانواده شهدا، نقد زندگی ماشینی و اعتراض به بی‌تفاوتی اجتماعی پرداخته است. دستاورد پژوهش نشان می‌دهد که زبان نمادین در اشعار امین‌پور نه‌تنها ابزاری برای بیان غیرمستقیم اعتراض اجتماعی است، بلکه در پیوند دادن شعر با تاریخ، حافظه جمعی، تجربه زیسته جامعه و لایه‌های روان‌شناختی و فرهنگی دوران معاصر نیز نقشی اساسی ایفا می‌کند https://pmlj.sku.ac.ir/article_11975.html https://pmlj.sku.ac.ir/article_116629.html نظریۀ کنش های گفتاری با نام هایی چون کارگفت، افعال گفتاری و کنش کلامی شناخته می شود.این نظریه در حیطۀ علم زبان شناسی و فلسفۀ زبان قرار می گیرد.پی ریزی نخستین نظریه، توسط جان آستین در کتاب چه گونه با کلمات می توان کاری انجام داد؟ آغاز شد. پس از او، جان سرل به بررسی ابعاد آن پرداخت و کنش‌ گفتاری را به پنج کنش اظهاری، اعلامی، تعهّدی، ترغیبی و عاطفی طبقه بندی کرد. مسئلۀ اصلی پژوهش این است بنا به تنوّع موضوعی و اندیشگانی اشعار حسین پناهی، آیا می توان به مبانی کنش های گفتاری جان سرل دست یافت؟ در این مقاله، هشت کتاب:«به وقت گرینویچ»،«افلاطون کنار بخاری»،«من و نازی»، «کابوس های روسی»،«سال هاست که مُرده ام»، «نمی دانم ها»و «نامه هایی به آنا (1 و2)» مورد بررسی قرار گرفته است.پژوهش به روش تحلیلی-توصیفی بوده و بخش اعظم آن با استفاده از منابع کتابخانه ای و بخشی نیز با نرم افزار آماری انجام شده است.نتایج به دست آمده حاکی از این است کنش های گفتاری اظهاری، ترغیبی و عاطفی بیش ترین کاربرد و کنش تعهّدی و اعلامی، کم ترین کاربرد را داشته است.این سهم، نشان می دهد اظهار شاعر بر سایر جنبه های کنش گفتاری ارجحیت داشته و شاعر ضمن به تصویر کشیدن ادراک خود از مسائل مختلف، در پی آن است مخاطب را همگام و هم عقیده با باورهای خود کند و او را برای کنش های ترغیبی و عاطفی برانگیزاند.در مقابل، سهم کم کنش تعهّدی و اعلامی، نشان از سطح پایین قدرت و نفوذ اجتماعی شاعر دارد. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116663.html در این پژوهش با رویکرد بوم محور، به تحلیل رمان «سیمرغ پدربزرگ من بود»، اثر فاطمه سرمشقی پرداخته و کوشیده شده است سازوکارهای بازنمایی مسؤولیت‌پذیری زیست‌محیطی و شیوۀ تعامل انسان معاصر به ویژه نوجوانان با طبیعت در ساختار روایی آن بررسی شود. روش پژوهش، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای است. یافته‌ها نشان می‌دهد در این داستان، نویسنده، با بهره‌گیری از عناصر اسطوره‌ای و عرفانی، چند نگرش متفاوت دربارۀ طبیعت را به تصویر بکشد: نگرش سنتی و طبیعت‌محور (پدربزرگ) که بر پیوند زیست‌جهانی و احترام به طبیعت تأکید دارد؛ گفتمانِ راوی، نمادی از وضعیتی است که در آن، آموزش زیست‌محیط اگر از پایه صورت نگیرد، منجر به واکنشِ ناکافی در مقابلِ طبیعت می‌شود؛ نگرش مدرن و چالش‌مند (سارک) که بحران انتخاب و ضرورت تغییر رفتار را برجسته می‌سازد؛ نگرش و شیوۀ برخورد معلم با طبیعت که نتوانسته‌ است اخلاق‌زیست‌محیطی را حتی برای نمایندگان خود درونی کند. صدای معلم کم‌تر از هر شخصیت دیگری در داستانی که جنبه‌های آموزشی دارد، به گوش می‌رسد و این مهم‌ترین نقدی است که نویسنده بر سیستم آموزش و پرورش وارد می‌کند و نگرش انسان‌محور و بوم‌ستیز (هما) که نمود گفتمان مصرف‌گرایی و بی‌اعتنایی به محیط‌زیست است. تحلیل روایت نشان می‌دهد که داستان با طرح پیامدهای فروپاشی تعادل بوم‌شناختی، خواننده را به بازاندیشی اخلاقی و احیای رابطه دوسویه با طبیعت دعوت می‌کند و می‌تواند ابزاری مؤثر برای ارتقای حساسیت زیست‌محیطی به‌ویژه در میان نسل نوجوان باشد. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116636.html یکی از پرکاربردترین نمادهای شعر فارسی به ویژه در شعر اجتماعی معاصر، نماد «باغ» است. در این پژوهش بنا داریم تا با بررسی تطبیقی شعر دو تن از سرشناس‌ترین شاعران دیروز و امروز غزل فارسی، یعنی حافظ شیرازی و حسین منزوی، و با استفاده از روشی تلفیقی براساس نظریۀ استعارۀ مفهومی لیکاف و جانسون، و نظریۀ نشانه‌شناسی شعر مایکل ریفاتر به این پرسش پاسخ دهیم که: «مفهوم نماد باغ در اشعار حافظ و منزوی چیست و چگونه افاده معنا میکند؟» نتایج این پژوهش نشان میدهد که: حافظ در 8 نگاشت استعاری گوناگون، قلمرو مبدأ عینی نماد باغ را برای دلالت بر قلمرو مقصد انتزاعی مفاهیمی چون: «حسن، عیش، زندگی، دل، دیده، بهشت، دنیا، و خانه و وطن» و در این راستا از فرآیندهای معناساز انباش و منظومۀ توصیفی بهره می‌یابد. همچنین منزوی نیز با تعدد و تنوعی کمتر، نماد عینی باغ را در 5 نگاشت استعاری برای دلالت بر مفاهیم انتزاعی: «آرزو، دل، زندگی، عشق، و میهن» به کار برده و در این راستا اغلب از فرآیند معناساز انباشت و نیز گاهی فرآیند منظومۀ توصیفی بهره یافته است. همچنین پرکاربردترین نگاشت استعاری نماد باغ در شعر حافظ را باید نگاشت «دنیا باغ است» با بسامد 11 بار دانست، و پرکاربردترین نگاشت استعاری نماد باغ در شعر منزوی را باید نگاشت «میهن باغ است» معرفی نمود. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116668.html درپی مطالعات بین‌رشته‌ای میان دو حوزه‌ی محیط‌زیست و ادبیات، رویکرد بوم گرایی به وجود آمد. حسین پژمان بختیاری یکی از برجسته‌ترین شاعران بختیاری است که همواره در اشعار خود نگاهی ویژه به طبیعت و زیست‌بوم پیرامون اش داشته است. از این رو در این پژوهش با رویکردی بوم گرایانه ضمن بررسی و تحلیل یکی از اشعار فارسی این شاعر معاصر، به تبیین جایگاه زیست‌بوم در اشعار او خواهیم پرداخت و به این پرسش پاسخ خواهیم داد که: ازمنظر بوم گرایی حسین پژمان چه رویکردی به زیست‌بوم خویش دارد؟ یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که حسین پژمان علاوه بر بهره‌گیری از عناصر طبیعی و زیستی، با نگاهی دقیق و آگاهانه از فرهنگ قومی و بومی خویش، این عناصر را در ساحت اشعارش به کار برده است و در شعر او زیست‌بوم زاگرس و مناطق بختیاری نشین به واسطه‌ی توصیف عناصری چون: کوه، چشمه، خورشید، باران و ... به خوبی تجلی یافته است. این پژوهش به مطالعه‌ی بوم‌گرایانه‌ی این شاعر بختیاری پرداخته تا از خلال آن زیست‌بوم زاگرس و مناطق بختیاری نشین را مورد مطالعه قرار دهد. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116689.html در لحظۀ خاکستر عنوان یکی از شعرهای آزاد یدالله رویایی است. رویایی یکی از مشهورترین شاعران معاصر است که آثار او به ویژه در دهه‌های بعد از انقلاب مورد انتشار و توجه قرار گرفت. این پژوهش نگاهی فرمالیستی به یکی از اشعار او که در کتابی باعنوان ازسکوی سرخ(مسائل شعر) منتشر شده است، داشته تا ضمن تبیین تناسب اندام‌وار اجزای این اثر و تحلیل صوری و فرمی آن به این پرسش پاسخ داده شود که: فرم در شعر «درلحظۀ خاکستر» یدالله رویایی چه جایگاهی دارد؟ و تقابل و توافق اجزا در این شعر چگونه به وحدت رسیده و در افادۀ معنا می‌کند؟ نتایج حاصل از بررسی فرمالیستی این شعر در این پژوهش حاکی از آن است که اجزای شعر درلحظۀ خاکستر در پیوند و تعاملی تنگاتنگ با یکدیگر وحدتی اندام‌وار را رقم زده‌اند. شعر درلحظۀ خاکستر بستر و میدان نبرد و گفتگوی عناصر طبیعی است. خاک و آتش نمایندگان انسان و اجتماع اند. جامعۀ راوی خاکستری و از جنس خاک است و درون شاعر آتشین و سرخ. و باد و آب نمایندۀ طبیعت و جهان مرگ‌ناپذیر آن. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116685.html پژوهش حاضر با هدف بررسی نگرش دانشجویان رشته‌های فنی و حرفه‌ای به درس ادبیات فارسی عمومی و محتوای کتاب «سخن شیرین فارسی»، به تحلیل و تفسیر داده‌های حاصل از یک نظرسنجی میدانی از ۷۳ نفر از دانشجویان دانشگاه ملی مهارت می‌پردازد. این مطالعه با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و استفاده از رویکرد ترکیبی (کمی و کیفی)، کلیشه‌های رایج مبنی بر بی‌علاقگی دانشجویان فنی به علوم انسانی را به چالش می‌کشد. یافته‌ها نشان می‌دهد که برخلاف تصور، اکثریت قابل توجهی از دانشجویان (۵۷.۵٪) به این درس علاقمند هستند و علاقه آن‌ها به محتوای معنادار و کاربردی، به ویژه در بخش‌های شعر (۵۲.۱٪) و نثر داستانی (۲۷.۴٪)، بیش از بخش‌های حفظی و خشک است. تحلیل داده‌ها حاکی از آن است که دانشجویان، ادبیات را ابزاری برای پاسداشت زبان مادری (۵۴.۷٪) و تقویت مهارت‌های فکری می‌دانند و این دیدگاه، اصلی‌ترین دلیل برای لزوم وجود این درس در چارت تحصیلی آن‌هاست. همچنین، انتقادات و پیشنهادات دانشجویان بر تغییر شیوه تدریس به روش کاربردی و تقسیم درس در چند مقطع تمرکز دارد، که نشان می‌دهد نارضایتی آن‌ها از خود درس نیست، بلکه از نحوه ارائه آن است. این نتایج به طور مستقیم به نیازهای آموزشی این گروه از دانشجویان اشاره دارد و می‌تواند به عنوان چراغ راهی برای بازنگری در برنامه‌ها و شیوه‌های تدریس ادبیات در نظام آموزش عالی عمل کند. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116686.html داستان‌های معاصر ایرانی به ویژه داستان‌های جلال آل احمد و صادق هدایت لبریز از دغدغه‌های اجتماعی است. در این مقاله با بررسی مسائل اجتماعی در دو داستان بچه مردم جلال آل احمد و آبجی خانم صادق هدایت به این نتیجه می‌رسیم که هر دو داستان به گونه‌ای به ناتوان بودن زنان اشاره دارند. در داستان آبجی خانم زشتی و بی‌شوهری آبجی خانم مورد تاکید قرار گرفته است که برخی مسائل خانوادگی و اجتماعی مانند سرزنش شدن، ترس از قضاوت دیگران، حسادت و... این ویژگی‌ها را پررنگ تر می‌کند، از بارزترین مسائل اجتماعی این داستان می‌توان موارد زیر را برشمرد: 1) توجه به ظاهر افراد 2) عیب بودن ماندن دختر در خانه 3) مورد تشویق قرار گرفتن خدمتکاری زن 4) عدم توجه به تحصیل و پیشرفت زن 5) چشم و هم چشمی در جامعه 6) زندگی بر اساس حرف مردم و... در داستان بچه مردم ضعف زن از زاویه‌ای دیگر مورد بررسی قرار می‌گیرد، عناصر اجتماعی این داستان شامل: 1) محدودیت و ناتوانی زن در جامعه 2) ترس از قضاوتت دیگران و حرف مردم 3) طرد شدن از خانواده و جامعه به خاطر طلاق 4) زیر پا گذاشتن عواطف مادری به خاطر دیگران و... پس در هر دو داستان زنانی را مشاهده می‌کنیم که به خاطر افکاری که از سوی جامعه و خانواده به آن‌ها القا شده است دچار طرز تفکر اشتباهی شده‌اند و در نهایت با انجام کارهایی به خودشان آسیب رسانده‌اند‌. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116634.html استعاره‌های فرهنگی یکی از قالب‌های مهم مفهوم‌سازی‌های فرهنگی است. در تحقیق حاضر استعاره‌های فرهنگی به حیث ابزار پژوهش انتخاب گردیده است که در مفهوم‌سازی و بازمفهوم‌سازی مفهوم «زن» در رمان‌های سنگ صبور و نقش شکار آهو نقش اساسی دارد. هدف پژوهش حاضر بررسی چگونگی مفهوم‌سازی مفهوم «زن» در فرهنگ افغانستان در دو بازۀ زمانی است و همچنین به عوامل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در ورای این مفهوم‌سازی می‌پردازد. روش انجام پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و داده‌های بدست آمده از پیکرۀ تحقیق با ابزار استعارۀ فرهنگی تحلیل گردید. رمان‌ها به شکل هدفمند انتخاب گردید طوری که روایت هر دو رمان به چگونگی زندگی و سرنوشت زن افغانستانی در دو بازۀ زمانی (دور اول طالبان و پس از طالبان) می‌پردازد. بر این اساس استعاره‌های فرهنگی مرتبط به مفهوم زن در رمان‌ها مشخص شد. در نتایج پژوهش مشخص گردید که استعاره‌های فرهنگی « زن وابسته به مرد است، زن ابزار است، زن شی است» به مثابۀ استعاره‌های غالب در هر دو رمان در بازتاب‌ رویدادهای مختلف زندگی زنان نقش محوری دارد. و اما در رمان نقش شکار آهو استعاره‌های فرهنگی جدید بازنمود می‌یابد که نشان از بازمفهوم‌سازی زن در فرهنگ کشور دارد و این استعاره‌ها نه به شکل غالب بلکه در پیرامون استعاره و باورهای غالب جامعه نمود یافته است. بر اساس استعاره‌های بدست آمده مشخص گردید نگاه فرهنگ به زن در رمان سنگ صبور تسلیم‌پذیری و وابستگی مطلق در برابر مرد و جامعه است و در رمان نقش شکار آهو تسلیم‌پذیری و وابستگی نسبی. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116633.html مطالعۀ حاضر با رویکرد بینامتنیت و با تکیه بر چارچوب نظری ژرار ژنت، به بررسی چگونگی ارتباط متون کهن فارسی با داستان‌های معاصر در دو داستان کوتاه از رسول پرویزی (زرگر مظلوم و در هفت روز هفته) از مجموعه داستان شاخص وی، شلوارهای وصله‌دار، می‌پردازد. پژوهش به روش تحلیلی-توصیفی انجام شده و هدف آن، تبیین گونه‌ها و کارکردهای روابط بینامتنی در این دو داستان است. یافته‌ها نشان می‌دهد پرویزی با آگاهی کامل از ادبیات کلاسیک، به‌ویژه آثار مولوی، حافظ و سعدی، شبکه‌ای پیچیده و معناساز از ارجاعات را در نثر خود می‌آفریند. بر این اساس، بینامتنیت صریح (شامل نقل قول مستقیم ابیات، استفاده از واژگان و ترکیبات کهن و به‌کارگیری کنایه‌ها و ضرب‌المثل‌های ریشه‌دار) پرکاربردترین نوع رابطه در آثار وی است. در مرتبه بعد، بینامتنیت ضمنی جای می‌گیرد که در آن، نقیضه‌پردازی طنزآمیز، به‌ویژه در بازخوانی داستان «کنیزک و پادشاه» مولوی در قالب «زرگر مظلوم»، بارزترین نمود را دارد. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که پرویزی از رهگذر این تکنیک‌های بینامتنی، نه‌تنها به غنای زبانی و عمق معنایی داستان‌های خود می‌افزاید، بلکه با برقراری گفت‌وگویی خلاق میان سنت و مدرنیته، امکان خوانشی نو از متون کلاسیک را فراهم می‌سازد. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116687.html پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از مفاهیم اقتصاد فرهنگی، اقتصاد سیاسی و نظریه شی‌وارگی لوکاچ، به بررسی جایگاه کالاها و کارکردهای آن‌ها در رمان بوف کور می‌پردازد و در پی پاسخ به این سئوال است که: «جایگاه کالاها در جهان شئ‌وارۀ بوف کور چگونه بازتاب یافته است؟» یافته‌ها نشان می‌دهد که هدایت در روایت خود از طیف گسترده‌ای از کالاها بهره گرفته است و هر یک از این کالاها متناسب با موقعیت داستانی و وضعیت روانی راوی، معانی و کارکردهای متفاوتی پیدا می‌کنند. برای نمونه، شراب، تریاک و افیون که در نگاه متعارف در زمره کالاهای زیان‌آور قرار می‌گیرند، در برخی بخش‌های رمان به عنوان ابزار تسکین دردهای روحی و حتی کالایی درمانی ظاهر می‌شوند. همچنین قلمدان، ابزار نقاشی و برخی وسایل مرتبط با حرفه راوی، نقش کالاهای سرمایه‌ای را بر عهده دارند و در فرآیند تولید و کسب درآمد مشارکت می‌کنند. در مقابل، اشیایی همچون کوزه منقوش، نقاشی‌ها و برخی آثار هنری علاوه بر ارزش اقتصادی، واجد ارزش فرهنگی، نمادین و تاریخی هستند و از سطح یک شیء مادی فراتر می‌روند. در بخش دوم، با تکیه بر مفهوم شئ‌وارگی، چگونگی تبدیل اشیا به عناصر معناساز و تأثیرگذار در جهان ذهنی راوی مورد بررسی قرار گرفت و نتایج نشان می‌دهد که در بوف کور، اشیا تنها ابزارهایی برای رفع نیازهای مادی نیستند، بلکه به تدریج جایگاهی مستقل می‌یابند و در شکل‌گیری ادراک، خاطره، هویت و روابط شخصیت اصلی ایفای نقش می‌کنند. در بسیاری از موارد، ارتباط عاطفی و ذهنی راوی با اشیا عمیق‌تر از ارتباط او با انسان‌های پیرامون خود است. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116626.html نظریه بینامتنیت در تحلیل متون ادبی معاصر بسیار موثر و راه‌گشا بوده‌است. به اعتقاد طرفداران این نظریه، یک اثر ادبی خود بسنده، قائم به ذات و بکر نیست؛ بلکه نویسنده از آثار ادبی پیش از خود تأثیر می‌پذیرد و ردپای این تأثیرپذیری در اثرش نمایان می‌شود. بین مجموعه داستان «یکی‌بودیکی‌نبود» جمالزاده -که به عنوان سرآغاز داستان کوتاه فارسی معرفی می‌شود- و سایر متون پیش از آن اشتراکاتی وجود دارد، که از نظرگاه بینامتنیت قابل تحلیل است. در این پژوهش براساس اشتراکات میان مجموعه «یکی‌بودیکی‌نبود» جمالزاده و «چرندوپرند» دهخدا به بررسی روابط بینامتنی این دو اثر پرداخته‌ایم. این پژوهش به شیوۀ توصیفی-تحلیلی، با تحلیل شواهد درون متنی و مراجعه به منابع کتابخانه‌ای انجام شده‌است. در در تحلیل عناصر بینامتنی این دو اثر، نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد جمالزاده در شکل دهی برخی عناصر داستانی خود از دهخدا تأثیر پذیرفته‌است. او در چهار حوزۀ درون‌مایه و موضوع، زاویۀدید و لحن، شخصیت‌پردازی و زبان عامیانه به «چرندوپرند» دهخدا نظر داشته‌است. به نظر می‌رسد جمالزاده قصد پنهان کاری بینامتنی خود را نداشته‌است و به همین دلیل نشانه‌هایی را به‌کار ‌برده‌است که بسیاری از آن‌ها در مقالات «چرند و پرند» دیده ‌می‌شوند. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116684.html شعر معاصر فارسی،همزمان با توسعه و تکامل، عرصه پیدایش جریان های گوناگون و شخصیت های تأثیر گذار بوده است. سهم بعضی از این شخصیت ها در غنا و توانمند سازی ابعاد شعر معاصر نسبت به دیگران بسی بیشتر و ارزشمند تر است. جدا از مهدی اخوان ثالت (م . امید) به عنوان یکی از با استعدادترین شاگردان و نظریه پردازان مکتب نیما یوشیج ،محمد رضا شفیعی کدکنی(م.سرشک) به لحاظ شخصیت علمی ـ ادبی و چهرۀ شعری خود، ازدیگر افراد تأثیر گذار در این حوزه است.شعر وی گنجینه ای ارزشمند از واژگان ،ترکیبات،تعبیرها،تصاویر و مضامین است.در حوزۀ زبان، یکی از وجوه قابل تأمل هنری، اسلوب ترکیب سازی و شیوه گزینش تعبیرات شعری این شاعر است که با توجه به دانش گسترده و ذوق والای ادبی وی ، سهم عمده ای از غنای زبان فارسی را به خود اختصاص داده است. هدف از نگارش این مقاله انعکاس این بخش از هنر زبان شعری او به دوستداران شعر معاصر است. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116637.html با نگاه زیست‌محیطی به ادبیات می‌توان ضمن واکاوی و ارزیابی نگاه انسان به طبیعت و چگونگی تعامل او با طبیعت پیرامون خویش، زمینه را برای شکل‌گیری آثاری فراهم آورد که نگرش تازه‌ای به طبیعت عرضه کنند. در این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای با مطالعه آثار نیما، سپهری و شاملو ضمن بررسی نگاه این شاعران به طبیعت، تأثیر و تقابل ادبیات و محیط زیست، رویکرد آنها نسبت به مسائل زیست محیطی و روابط انسان با طبیعت پرداخته شده است. شعر نیما، سراسر یگانگی با طبیعت است که می‌توان آن را حاصل نگاه دقیق و آمیختگی او با طبیعت دانست. در نظر نیما انسان و طبیعت دو جزء جدایی‌ناپذیرند و در شعر او طبیعت با عناصر زیبای خود همواره مایه آرامش و شادمانی بشر است. در شعر سهراب وجود انسان بسیار کم‌رنگ است، اما در مقابل به محیط پیرامون توجه ویژه‌ای دارد. او با بازگشت به طبیعت به دنبال سادگی گذشته و مناظر بکر طبیعی است. ارتباط سپهری با طبیعت ارتباطی بی‌واسطه است. سهراب با تأملی درست به مرحله جدیدی از آگاهی و تجربه دست‌یافته و این آگاهی موجب شده تا در برابر طبیعت و مظاهر آن فروتن و همواره حامی حقوق محیط پیرامون باشد. شاملو کودک انسان را عصاره‌ای از پیوند اساطیری عناصر طبیعت می‌داند و در انتظار روزهایی روشن است که عشق و دوستی بر جهان حکم‌فرما شود. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116688.html این پژوهش به تحلیل غزل «بگذرید از من» اثر حسین منزوی، از برجسته‌ترین غزل‌سرایان معاصر فارسی، با رویکرد روانکاوی ژاک لاکان می‌پردازد. هدف اصلی این پژوهش، واکاوی لایه‌های ناخودآگاه سوژه شعری و چگونگی تجلی مفاهیم بنیادین نظریۀ لاکان نظیر ساحت‌های سه‌گانه (خیالی، نمادین، واقعی)، میل، سوژه شکافته، و کارکرد زبان در این اثر است. سؤال پژوهش آن است که چگونه مفاهیم لاکانی می‌توانند به درک عمیق‌تر از پیچیدگی‌های روانشناختی و وجودی سوژه در غزل منزوی کمک کنند و ابعاد ناخودآگاهانه آن را آشکار سازند؟ روش پژوهش حاضر، تحلیلی-توصفی و کتابخانه‌ای با رویکرد روانکاوی ادبی لاکانی است. در این روش، ابیات و ترکیبات کلیدی غزل به دقت مورد بررسی قرار گرفته‌اند تا نمود ساحت‌های سه‌گانۀ خیالی، نمادین و واقعی در زبان و بافت شعر تبیین شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که غزل منزوی، آینه‌ای از سوژه شکافته لاکانی است که پیوسته در کشاکش با نگاه دیگری، محدودیت‌های زبان، و امر غیرقابل نمادسازی قرار دارد. در بعد خیالی، سوژه با خودتصویری منفی و بیگانگی مواجه است؛ در ساحت نمادین، تحت تأثیر قانون دیگری و ساختار زبان، میل خود را از طریق استعاره‌ها و مجازهای پیچیده بیان می‌کند؛ و در ساحت واقعی، با فقدان‌های بیان‌ناپذیر و مواجهات آسیب‌زا روبرو می‌شود. میل در این غزل، سیری‌ناپذیر و همواره در جستجوی ابژه از دست رفته‌ای است که علت میل اوست. این تحلیل، ضمن روشن ساختن ابعاد پنهان غزل منزوی، ظرفیت‌های نظریه لاکان را در تحلیل ادبیات معاصر فارسی برجسته می‌سازد. https://pmlj.sku.ac.ir/article_116699.html پژوهش حاضر با موضوع بررسی ویژگی‌های سبکی اشعار میرزا محمد قاسم خان بیضای جونقانی، شاعر توانای عصر قاجار انجام شده‌است. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه‌ی نظریه‌های سبک شناسی صورت گرفته است. اشعار بیضا در سه قلمرو زبانی، ادبی و فکری تحلیل و بررسی شده‌است. هدف اصلی نگارنده از این پژوهش شناسایی شعر، ویژگی‌های سبکی و عیار شعری بیضا و اهمیت آن در شناسایی ویژگی‌های معنایی و زیباشناسی این اشعار و بیان نقاط قوت و احیاناً ضعف آنهاست که در نهایت عیار شعر بیضا و قدرت شاعری‌ وی برای خوانندگان و علاقه‌مندان به شعر و شاعری به ویژه اشعار این شاعر مشخص‌ شده است. در قلمرو زبانی، ضمن وجود ایرادات وزنی، استفاده‌ی شاعر از بحور مختلف، نشان از تسلط نسباً مطلوب وی بر اوزان عروضی است، شاعر، آگاه به ارزش و اعتبار موسیقی کناری و درونی به ویژه تکرار است، در اشعارش در هم ‌آمیختگی مختصات نو و کهن و استفاده از واژگان عربی به چشم می‌خورد، همچنین داشتن ویژگی‌های نحوی مشخص، نشان از تسلط شاعر بر ویژگی‌های زبانی است. در قلمرو ادبی، تصاویر شاعرانه‌ی زیبایی با تکیه بر علم بیان و بدیع معنوی در شعر اشعار این شاعر به‌ چشم‌ می‌خورد، نوع ادبی شاعر بیشتر غنایی و قالب مسلط قصیده و غزل است. در قلمرو فکری، بیضا شاعری عاشق و عارف است که محتوای شعرش، مدح، آموزش و تعلیم، به‌ویژه عشق و عرفان می‌باشد. نتایج تحقیق بیانگر آن است که بیضای جونقانی شاعری از تبار بازگشت ادبی است که ضمن تأثیرپذیری از شاعران گذشته به‌ویژه شاعران سبک عراقی، توانسته‌است سبک خود را در زبانی اصیل، اندیشه‌ای پخته و ساختار‌های شعری کهن شکل‌‌دهد. این مقاله گامی در جهت بازشناسی جایگاه این شاعر در ادب معاصر ایران و معرفی ظرفیت های دیوان او می‌باشد و زمینه را برای پژوهش‌های آینده فراهم‌ می‌آورد.