پژوهش‌نامه جریان‌شناسی شعر و داستان ادبیات معاصر ایران

پژوهش‌نامه جریان‌شناسی شعر و داستان ادبیات معاصر ایران

تحلیل بینامتنیت مجموعه داستان «یکی بود یکی نبود» جمالزاده و «چرند و پرند» دهخدا براساس نظریۀ ژرار ژنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند
10.22034/pmlj.2026.14485.1046
چکیده
نظریه بینامتنیت در تحلیل متون ادبی معاصر بسیار موثر و راه‌گشا بوده‌است. به اعتقاد طرفداران این نظریه، یک اثر ادبی خود بسنده، قائم به ذات و بکر نیست؛ بلکه نویسنده از آثار ادبی پیش از خود تأثیر می‌پذیرد و ردپای این تأثیرپذیری در اثرش نمایان می‌شود. بین مجموعه داستان «یکی‌بودیکی‌نبود» جمالزاده -که به عنوان سرآغاز داستان کوتاه فارسی معرفی می‌شود- و سایر متون پیش از آن اشتراکاتی وجود دارد، که از نظرگاه بینامتنیت قابل تحلیل است. در این پژوهش براساس اشتراکات میان مجموعه «یکی‌بودیکی‌نبود» جمالزاده و «چرندوپرند» دهخدا به بررسی روابط بینامتنی این دو اثر پرداخته‌ایم. این پژوهش به شیوۀ توصیفی-تحلیلی، با تحلیل شواهد درون متنی و مراجعه به منابع کتابخانه‌ای انجام شده‌است. در در تحلیل عناصر بینامتنی این دو اثر، نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد جمالزاده در شکل دهی برخی عناصر داستانی خود از دهخدا تأثیر پذیرفته‌است. او در چهار حوزۀ درون‌مایه و موضوع، زاویۀدید و لحن، شخصیت‌پردازی و زبان عامیانه به «چرندوپرند» دهخدا نظر داشته‌است. به نظر می‌رسد جمالزاده قصد پنهان کاری بینامتنی خود را نداشته‌است و به همین دلیل نشانه‌هایی را به‌کار ‌برده‌است که بسیاری از آن‌ها در مقالات «چرند و پرند» دیده ‌می‌شوند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Intertextual analysis of the collection of stories "Yeki Buod yeki Nabuod" by Jamalzadeh and "Cherand and Parand" by Dehkhoda based on the theory of Gerard Genet

نویسنده English

abdollah mohammadi
Department of Persian Language and Literature, Birjand University
چکیده English

According to the theory of intertextuality, a literary work is not original; Rather, the author is influenced by literary works before him and the traces of this influence are visible in his work. There are commonalities between Jamalzadeh's "Yeki Bod yeki Nabood" and other texts before it, which can be analyzed from intertextuality. In this research, based on the commonalities between Jamalzadeh's "Yeki Buod yeki Nabuod" and Dehkhoda's ``Charnd o parand'', we have investigated the intertextual relationships of these two works. This research was done in a descriptive-analytical way, by analyzing in-text evidence and referring to library sources. In the analysis of the intertextual elements of these two works, the obtained results show that Jamalzadeh was influenced by Dehkhoda in shaping some elements of his story. He has commented on "Charnd o parand" in the four areas of content and theme, point of view and tone, characterization and vernacular language.

کلیدواژه‌ها English

Jamalzadeh
Yeki Buod yeki Nabuod
Dehkhoda
Charand and parand
Genet intertextuality

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 فروردین 1405